De NIS2 meldplicht: zo richt u uw 24-uursproces in
Van significantiecriteria tot weekendtest — een praktische handleiding
De meeste organisaties hebben een incidentprocedure. Vrijwel geen enkele heeft er eentje die werkt op zaterdagavond om half tien. De meldplicht onder de Cyberbeveiligingswet (Cbw) klinkt eenvoudig — meld significante incidenten binnen 24 uur. In de praktijk is het een operationeel vraagstuk dat raakt aan besluitvorming, bereikbaarheid, communicatie en juridische afwegingen.
De drie fases van de meldplicht
De Cyberbeveiligingswet hanteert een gefaseerd meldproces. Het cruciale inzicht: de eerste melding hoeft niet compleet te zijn.
| Fase | Termijn | Wat moet erin | Aan wie |
|---|---|---|---|
| Vroegtijdige waarschuwing | Binnen 24 uur | Wat is er gebeurd, vermoedelijke impact, vermoeden van opzet | CSIRT + toezichthouder |
| Vervolgmelding | Binnen 72 uur | Aanvullende analyse: oorzaak, omvang, getroffen diensten | CSIRT + toezichthouder |
| Eindverslag | Binnen 1 maand | Volledige rapportage: root cause, gevolgen, genomen maatregelen | CSIRT + toezichthouder |
Wanneer begint de 24-uursklok?
De klok begint te lopen zodra een significant incident is ontdekt of redelijkerwijs als zodanig moet worden beschouwd. Niet pas wanneer u de oorzaak kent of de impact volledig hebt vastgesteld. Het woord “redelijkerwijs” is hier essentieel: als de signalen er zijn maar u kiest ervoor om nog even te wachten, loopt de klok al.
De Cbw definieert een incident als significant wanneer het een
ernstige operationele verstoring van de dienstverlening veroorzaakt,
financiële schade toebrengt aan de entiteit, of
aanzienlijke materiële of immateriële schade bij andere personen of organisaties kan veroorzaken. Het Cyberbeveiligingsbesluit werkt dit verder uit met concrete indicatoren zoals het aantal getroffen gebruikers, de duur van de verstoring en de geografische impact.
Cbw-meldplicht vs. AVG-meldplicht
Dit zijn twee afzonderlijke regimes die parallel lopen. De Cbw-meldplicht (24 uur, CSIRT/RDI) richt zich op de continuiteit van diensten. De AVG-meldplicht (72 uur, Autoriteit Persoonsgegevens) richt zich op de bescherming van persoonsgegevens. Eén incident kan onder beide vallen. Uw incidentproces moet twee parallelle beslisbomen bevatten.
Waarom meldprocedures falen in de praktijk
Als lead auditor zie ik jaarlijks tientallen incidentprocedures langskomen. Het patroon is herkenbaar: op papier ziet het er goed uit, maar zodra het spannend wordt — buiten kantooruren, onder tijdsdruk, met onvolledige informatie — valt de procedure als een kaartenhuis in elkaar.
1. Besluitvorming duurt te lang
Organisaties wachten op zekerheid over oorzaak, omvang en impact voordat zij melden. Daardoor ontstaat discussie tussen SOC, IT, privacy, legal, communicatie en management: is dit wel significant, wie mag dat bepalen, en weten we al genoeg? Ondertussen tikt de klok. De 24-uursmelding is bedoeld als vroegtijdige waarschuwing, niet als afgerond onderzoeksrapport.
2. Niemand is bereikbaar buiten kantooruren
Een papieren procedure noemt functies, maar niet wie op zaterdagavond daadwerkelijk het incident kwalificeert. Wie is de backup als de CISO op vakantie is? Staan de privé-telefoonnummers ergens waar ze bereikbaar zijn? Heeft iemand thuis toegang tot het meldportaal?
3. Het meldportaal MijnNCSC is onbekend
Organisaties moeten melden via het MijnNCSC-portaal van het Nationaal Cyber Security Centrum. In de praktijk heeft vaak maar één persoon een account, en die persoon is niet altijd beschikbaar. Registreer minimaal twee personen met actieve toegang en test die toegang periodiek.
4. De meldingsdrempel wordt verkeerd beoordeeld
Organisaties kijken vaak alleen naar de vraag “zijn we gehackt?”. De relevante vraag is breder: kan het incident de dienstverlening aanzienlijk verstoren, financiële schade veroorzaken of grote schade bij anderen veroorzaken? Een cloudstoring bij een leverancier die uw dienstverlening raakt, kan net zo goed significant zijn als een ransomware-aanval.
5. De AVG en Cbw worden door elkaar gehaald
Twee verschillende regimes, twee verschillende meldtermijnen, twee verschillende meldpunten. De Cbw-klok (24 uur) is korter dan de AVG-klok (72 uur). Een incident kan onder beide vallen — of onder slechts één. Uw proces moet beide routes parallel kunnen afhandelen.
De weekendtest
Zaterdag 21.30 uur. Uw monitoringsysteem genereert een alert: een kritieke SaaS-dienst is onbereikbaar. Drie klanten melden problemen. De oorzaak is onbekend. Uw IT-dienstverlener reageert niet op het eerste telefoontje.
Beantwoord deze acht vragen:
- Wie ontvangt het eerste signaal buiten kantooruren?
- Wie bepaalt dat het incident mogelijk “significant” is in de zin van de Cbw?
- Is die persoon bevoegd om die beslissing te nemen?
- Wie neemt buiten kantooruren het besluit om te melden?
- Heeft die persoon toegang tot MijnNCSC?
- Wie is het aanspreekpunt als het CSIRT terugbelt?
- Wie informeert het bestuur?
- Wie registreert de tijdlijn met tijdstempels?
Het belangrijkste testresultaat is niet of iedereen het formulier kan invullen, maar of de organisatie onder onzekerheid snel een bevoegd besluit neemt, de tijd registreert en later gestructureerd aanvult.
Zo richt u uw 24-uursproces in — 7 bouwstenen
Lijst van diensten
-
1 Duidelijke significantiecriteriaLijstitem 1
Stel vooraf vast wanneer een incident als “mogelijk significant” wordt beschouwd. Gebruik een beslisboom, geen discussie. Voorbeelden van triggers: meer dan X klanten geraakt, meer dan Y uur downtime, bevestigd dataverlies, ransomware, of een melding van een CSIRT.
-
2 Escalatiematrix met namen en nummersLijstitem 2
Niet alleen functies maar personen met privé-telefoonnummers (met toestemming). Een backup per rol. Een rotatieschema als er meerdere mensen zijn. Print deze matrix uit en hang hem op — digitale systemen zijn misschien niet beschikbaar tijdens een incident.
-
3 Mandaat voor de eerste beoordelingLijstitem 3
Wie mag beslissen dat iets “mogelijk significant” is? Die persoon hoeft niet zeker te weten — “redelijkerwijs te beschouwen als” is voldoende. Geef expliciet mandaat: liever één keer ten onrechte melden dan één keer te laat.
-
4 Toegang tot meldkanalenLijstitem 4
Minimaal twee personen met een actief MijnNCSC-account. Het telefoonnummer van uw sectorale CSIRT opgeslagen in de telefoons van alle betrokkenen. Test de toegang periodiek — accounts verlopen en wachtwoorden worden vergeten.
-
5 Template voor de eerste melding
Een voorbereid formulier met de minimale velden: datum/tijd van ontdekking, korte beschrijving van het incident, vermoedelijke impact, contactpersoon. De 24-uursmelding is een vroegtijdige waarschuwing — niet wachten op forensische analyse.
-
6 Parallelle AVG-beslisboom
Zijn er persoonsgegevens betrokken? Dan ook melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens (binnen 72 uur). Eén incidentproces, twee meldstromen. Beide meldingen moeten inhoudelijk op elkaar aansluiten maar hoeven niet identiek te zijn.
-
7 Logboek en tijdregistratie
Vanaf het eerste signaal: alles registreren met tijdstempel. Wie heeft wat wanneer besloten, wie is geïnformeerd, welke acties zijn genomen. Dit logboek is uw bewijs richting de toezichthouder dat u tijdig en adequaat hebt gehandeld.
Na de eerste 24 uur
De vervolgmelding (72 uur) is een aanvulling op de eerste waarschuwing. De root cause analyse hoeft niet compleet te zijn, maar de richting moet duidelijk worden: was het een technisch falen, een menselijke fout, een gerichte aanval? Welke diensten zijn geraakt en hoeveel gebruikers zijn getroffen?
Het eindverslag (binnen één maand) bevat de volledige analyse: oorzaak, gevolgen, genomen maatregelen en lessen geleerd. Gebruik dit eindverslag ook als input voor uw eigen ISMS-verbetercyclus — het is een gratis interne audit van uw incidentrespons.
De vijf fouten die u niet wilt maken
1. Te laat melden door perfectionisme
De eerste melding mag onvolledig zijn. Het is een vroegtijdige waarschuwing, geen forensisch rapport. Meld wat u weet, markeer aannames als voorlopig.
2. De 24 uur rekenen vanaf zekerheid
De klok begint bij ontdekking of het moment dat u het redelijkerwijs als significant moet beschouwen — niet wanneer u de root cause kent.
3. Alleen ICT betrekken
Ook legal, communicatie en het bestuur moeten in de escalatieketen. De meldplicht is een bestuursverantwoordelijkheid, geen IT-taak.
4. Geen tijdregistratie bijhouden
Zonder logboek met tijdstempels kunt u niet bewijzen dat u op tijd hebt gehandeld. De toezichthouder verwacht een aantoonbare tijdlijn.
5. Na het incident geen evaluatie doen
De toezichthouder verwacht dat u leert van incidenten. Een incident zonder evaluatie is een gemiste verbeterkans — en een rode vlag bij toezicht.
De kern
De meldplicht onder de Cyberbeveiligingswet is geen formulier — het is een operationeel proces. Een proces dat u moet bouwen, testen en onderhouden voordat u het nodig hebt. De weekendtest is de beste investering van twee uur die u dit kwartaal kunt doen.
Niet perfectie, maar aantoonbare regie. Een organisatie die snel en transparant meldt — ook als de informatie nog onvolledig is — wordt door de toezichthouder fundamenteel anders beoordeeld dan een organisatie die te laat meldt omdat ze het perfect wilde hebben.
Wilt u uw meldplichtproces laten toetsen door een ervaren lead auditor?
Auteur van dit blog: Robert Bals, IsoSecure b.v.
Meer weten? Neem contact met IsoSecure op via info@isosecure.nl of 06-22592010
Veelgestelde vragen over de NIS2 meldplicht
Klik op een vraag voor het antwoord
Wat is de meldplicht onder de Cyberbeveiligingswet?
De verplichting om significante cyberincidenten binnen 24 uur te melden bij het CSIRT en de toezichthouder, gevolgd door een vervolgmelding binnen 72 uur en een eindverslag binnen een maand.
Wat is een significant incident?
Een incident dat ernstige operationele verstoring van de dienstverlening veroorzaakt, financiele schade toebrengt of aanzienlijke schade bij andere personen of organisaties kan veroorzaken.
Moet ik ook melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens?
Alleen als er ook persoonsgegevens zijn betrokken. De AVG-meldplicht (72 uur, AP) loopt parallel aan de Cbw-meldplicht (24 uur, CSIRT). Gebruik een incidentproces met twee parallelle beslisbomen.
Wat als ik te laat meld?
Te late melding is een overtreding die kan leiden tot boetes tot 10 miljoen euro of 2% van de wereldwijde jaaromzet voor essentiele entiteiten, en 7 miljoen euro of 1,4% voor belangrijke entiteiten..
Moet de eerste melding volledig zijn?
Nee. De 24-uursmelding is een vroegtijdige waarschuwing. Meld wat feitelijk bekend is, markeer aannames als voorlopig, en vul aan binnen 72 uur.










